|
“Bundel krachten en begin!, dan ontstaat de samenwerkingssfeer vanzelf.” Henk Folkerts, Erik Gerritsen en Ewald van Vliet deelden tijdens de Next Level sessie op 6 februari hun ervaringen in netwerken. Een boeiende sessie over de opbouw en uitbouw van samenwerkingsverbanden en de spanningen tussen verschillende samenwerkingspartijen.
Steeds vaker zien we, dat vraagstukken een organisatieoverschrijdend karakter hebben. Deze tendens doet zich voor in verschillende sectoren en zelfs wereldwijd. Daarnaast zien we dat activiteiten van bedrijven voor een belangrijk deel een maatschappelijk karakter en belang hebben; denk aan voeding, zorg, logistiek, recreatie, kennisontwikkeling, werkgelegenheid, duurzaamheid. Markt en maatschappij lagen nog nooit zo dicht bij elkaar: overheid en bedrijven staan (ieder met een eigen verantwoordelijkheid) voor dezelfde uitdagingen en hebben hetzelfde belang. De wederzijdse beïnvloeding is enorm, waardoor vraagstukken steeds moeilijker door één persoon, organisatie of alleen door de overheid c.q. het bedrijfsleven kunnen worden opgelost, maar wel door een actieve, regionale, publiek-private samenwerking.
Regioversnellers
Is het tij nu gunstig voor deze samenwerking? Volgens Henk Folkerts van Rijnconsult wel. Wereldwijd zien we de opkomst van regionale publiek-private netwerken. Hij noemt vijf ontwikkelingen die dit versnellen:
- Duurzaamheid: kringlopen, reststoffen weer gebruiken, lokale energieopwekking, Local for Local;
- Verwevenheid: grote organisaties en bedrijven zien de noodzaak van en zijn op zoek naar lokale verbondenheid;
- Lifestyle: zorgen voor een aantrekkelijk en gevarieerd leefklimaat in regio. Dit trekt mensen en bedrijven aan;
- Schaalverkleining: miniaturisering in technologie zorgt ervoor dat lokaal meer mogelijk is;
- Anders organiseren: nieuwe generaties vragen een andere manier van organiseren. Meer praktijk en minder papier.
Aanpak multiprobleemgezinnen
Erik Gerritsen (directievoorzitter Bureau Jeugdzorg) werd in een vorige functie als Gemeentesecretaris bij de Gemeente Amsterdam betrokken bij een vraagstuk over multiprobleemgezinnen. De urgentie was hoog door overlast in de omgeving. Aanvankelijk werd de oplossing gezocht in straatcoaches, maar daarmee werd niet de wortel van het probleem aangepakt. Tijdens een gezamenlijke terugkoppeling werd besloten, dat Erik Gerritsen verantwoordelijk werd voor de aanpak van multiprobleemgezinnen.
Hij is ‘gewoon’ begonnen met het zoeken van een oplossing specifiek voor één gezin, waar de problemen dermate groot waren dat verschillende partijen betrokken waren. Van al die partijen werd zowel de bestuurder als de betrokken medewerker uit het gezin uitgenodigd voor een ronde tafel gesprek. De uitnodiging was namens de burgemeester verstuurd, waardoor genodigden ook daadwerkelijk kwamen. Aanvankelijk heerste er veel wantrouwen. Belangrijk was, dat iedereen aanwezig was waardoor de onderlinge problematiek helder werd.
Besloten werd een kernteam te vormen specifiek voor het gezin. Aanvankelijk spraken mensen elkaar binnen het team niet aan op verbeterpunten. Door dit juist wel in openheid te bespreken, ontstond een dynamiek waarin ruimte was om met elkaar te ontwikkelen. Zo ontstond er meer bewustwording, een situatie waarin mensen zich kwetsbaar durven op te stellen en onderling begrip.
Terugblik aanpak multiprobleemgezinnen
Waarom kon hij functioneren? Erik Gerritsen had namens de burgemeester de verantwoordelijkheid.
De aanpak is op een later moment uitgebreid naar meer gezinnen. Toen bleek, dat overdracht via communicatie alleen onvoldoende was om de mensen die nieuw in het team waren daadwerkelijk te betrekken. Het was voor hen van belang, dat zij zelf de leerervaring doorleefden.
De ‘voorzittersrol’ was cruciaal in het proces. Erik Gerritsen: “Er moet minder vergaderd worden en meer geleerd. Het leren was cruciaal, vooral het van elkaar leren”.
Netwerken
De ontwikkelingen die we zien in netwerken en de samenleving, zien we vaak niet terug in sturingssystemen. Ewald van Vliet, burgemeester van Lansingerland, stelt: “We zijn verkeerd aan het sturen. Het sturingssysteem is niet meer op het gelijke niveau als het maatschappelijke systeem”.
Ewald van Vliet koppelt de piramide van Maslow aan netwerken: ook in netwerken zie je een aantal hygiëne factoren als gezondheid en veiligheid. Deze hygiëne factoren zijn redelijk op orde, maar kunnen een grote dissatisfier zijn.
In netwerken is ‘belonging’ van belang: het bij een groep horen. De belonging is enorm veranderd: nieuwe instroom, ontzuiling, internationalisering et cetera en dat werkt door op gemeenteniveau. De nieuwe netwerkstructuren zijn flexibeler, op inhoud en op thema gericht. Daaromheen organiseer je oplossingen, maar dat is een heel complex proces en juist hier zie je veel maatschappelijke ontwikkeling.
Aanpak Greenport Holland
Ewald van Vliet is een aantal jaren geleden, samen met Van der Tak, burgemeester van Westland, gestart met Greenport Holland voor de tuinbouw. Doel: versterking van het nationale en regionale tuinbouwcluster. Eerst heeft hij het doel bepaald en de keyplayers in het veld in kaart gebracht. Het bleek, dat deze spelers op zeer verschillend niveau (net)werkten. Deze spelers heeft hij ingedeeld in vier categorieën (4 O’s): ondernemers, onderzoek, onderwijs en overheid. Ook hij heeft alle spelers uitgenodigd en daarbij ‘gewoon’ gemeld dat Greenport Holland vanaf dat moment bestond. Dat maakte dat genodigden getriggerd werden en mee wilden doen.
Samen met de vier O’s is onder andere een netwerkanalyse gemaakt. Essentieel was een gezamenlijke focus over wat men in het netwerk wilde bereiken. Uitgangspunt was geen regie, maar katalysatoren: mensen met drive, aanzien en een beetje macht. “’Regie’ is een baas, die aangeeft hoe het moet en dat werkt niet bij professionals”, aldus Ewald van Vliet.
Inmiddels is Greenport Holland uitgegroeid tot een krachtig publiek privaat netwerk: een mainport vergelijkbaar met Schiphol of Rotterdam. En actief op zowel regionaal, landelijk, Europees als mondiaal niveau.
Discussie
Na de interactieve presentaties ontstond een boeiende discussie. We selecteren hieruit twee vragen:
- Hoe zetten we onze gemeente op de kaart bij netwerksamenwerking?De sprekers adviseren het initiatief te nemen en concreet aan de slag te gaan. Om het doel te bereiken, is het belangrijk te bepalen wat daarvoor nodig is. Het gaat om krachten bundelen. Vaak zijn er al vormen van overleg. Essentieel is duidelijkheid over het (gezamenlijke probleem) en een helder doel.
- Hoe krijgen we met veel partijen het doel scherp? Advies is het probleem en het doel werkende weg in het netwerk te bespreken. Dilemma’s delen, conflicten, belangen en angst bespreekbaar maken en afspraken maken over taakverdeling maken het netwerk sterk. Folkerts en Van Vliet: Soms helpt het ook om een gezamenlijke visie (stip op de horizon) te ontwikkelen. Dat geeft richting en biedt perspectief.
Geleerde lessen
De ervaringen van de sprekers geven ons stof tot nadenken. Enkele geleerde lessen:
- Neem het initiatief en ga gewoon aan de slag als bedrijf, persoon, of organisatie;
- Zorg dat publiek-privaat elkaar (blijvend) aanvullen en versterken;
- Netwerksamenwerking moet je vooral ervaren en doen; het is moeilijk over te dragen;
- Probeer alle betrokken (groot en klein) en competenties aan tafel te krijgen. De invloed van een burgemeester of ander ‘gezag’ helpt daarbij. Als betrokken niet willen meewerken, negeer ze dan of geef ze de gelegenheid later aan te sluiten;
- Begin klein, zoek katalysatoren, boek succes en breidt de samenwerking daarna verder uit;
- Voer geen discussies over wie de regie heeft. Dat is niet belangrijk en leidt af van de kern;
- Zorg voor een goede domeinafbakening en heldere doelen. Maak het probleem concreet;
- Wees niet bang voor confrontaties en discussies. Die versterken het netwerk juist;
- Onderschat niet je mogelijkheden en positie om als overheid het initiatief te nemen;
- Tot slot: keep it simple en concreet.
Boekentips en websites
Tijdens de sessie werden verschillende boeken genoemd:
- The Rise of the creative class - Richard Florida (advies: druk 2010)
- www.deslimmeoverheid.nl: een gezamenlijke website van de overheid en gemeenten. Het proefschrift ‘de slimme gemeente nader beschouwd’ van Erik Gerritsen kunt u vanaf de homepage downloaden.
- www.binnenlandsbestuur.nl
- www.greenportholland.com
Lees meer>> |
